İçeriğe geç
Ana sayfa/Dersler/Ana düşünce ve metinden kanıt
YKS · TÜRKÇE

Ana düşünce ve metinden kanıt

Bu derste Konu ile ana düşünceyi ayırır. Ana düşünceyi metnin bütünüyle sınar. Metinde söylenmeyen genellemeyi eler.
Taslak ders · branş editörü incelemesi sürüyor. Hata görürsen bize bildir.
TEMEL FİKİR

Konunun mantığı

Ana düşünce ve kanıt. Konu ile ana düşünceyi ayrı sorulara bağlar; örnek paragrafın cümlelerini ortak yargıya ve seçenekleri dayanak ile kapsam sınavına koyar.
Ana düşünce ve kanıt. Konu ile ana düşünceyi ayrı sorulara bağlar; örnek paragrafın cümlelerini ortak yargıya ve seçenekleri dayanak ile kapsam sınavına koyar. Tek deneme-değerlendirme paragrafına dayanır; bütün paragraf türlerini kapsamaz.

Bir paragrafı okurken önce ne hakkında konuşulduğunu belirle. Bu, konuyu bulmana yardım eder; ancak konu adı tek başına yazarın iletmek istediği düşünceyi söylemez. “Deneme değerlendirmesi” bir konudur. Bu değerlendirmede ne yapılması gerektiğini söyleyen cümle ise bir yargı taşır. Ana düşünceyi ararken bu iki soruyu ayrı ayrı sor: Ne anlatılıyor, bunun hakkında ne söyleniyor?

Ana düşünce, paragrafın bütününü bir arada tutan temel yargıdır. Yardımcı düşünceler bu yargıyı gerekçelendirebilir, örnekleyebilir veya açıklayabilir. Bir cümlenin ilgi çekici olması onu kendiliğinden ana düşünce yapmaz. Seçtiğin yargının öteki cümlelerle ilişkisini kur: Bu cümle hangi noktayı destekliyor? Cevabın yalnız bir ayrıntıyı kapsıyorsa metnin geri kalanının dışarıda kalıp kalmadığını kontrol et.

Deneme örneğinde ilk cümle, yalnız doğru sayısını kaydetmenin sınırını gösterir. İkinci cümle hata türlerini ayırmanın çalışmayı daha somut bir ihtiyaca yöneltebileceğini açıklar. Son cümledeki öneri bu iki dayanağı birleştirir: Değerlendirme hata nedenlerini de içermelidir. Burada yalnız işlem hatalarından söz eden bir özet dar kalır; kavram ve okuma hataları da anlatılan ayrımın parçalarıdır.

Seçenekleri değerlendirirken ortak kelimeler kadar yargının kapsamına ve kesinlik derecesine bak. Metindeki “yardımcı olabilir” ifadesini “her öğrencide kesin artış sağlar” diye genişletemezsin. Günlük bilgin doğru olsa bile paragrafta dayanağı yoksa onu metnin sonucu sayma. Son cümle bir ipucu verebilir; cevabı yalnız orada geçen kelimeden seçmek yerine paragrafın bütünüyle yeniden sına.

KISACA

Konu, ne anlatıldığını; ana düşünce, bu konu hakkında iletilen temel yargıyı belirtir. Yardımcı düşüncelerin hangi yargıyı desteklediğini izle. Seçeneğin hem kapsamını hem kesinlik derecesini metindeki dayanakla karşılaştır; son cümlede ortak kelime bulunması tek başına yeterli değildir.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Adım adım bir örnek

Bir öğrenci deneme sonucunda yalnızca doğru sayısını not ederse hangi adımda zorlandığını göremeyebilir. Yanlışlarını işlem, kavram ve okuma hatası olarak ayırdığında ise bir sonraki çalışmasını daha somut bir ihtiyaca göre seçebilir. Bu nedenle deneme değerlendirmesi, sonuç sayısını kaydetmenin yanında hatanın nedenini incelemeyi de içermelidir.

Bütünlükten özete

  1. Konu: deneme sonuçlarını değerlendirmek.
  2. İlk cümle yalnız doğru sayısının sınırını söyler; ikinci cümle hata türlerini ayırmanın yararını açıklar.
  3. Bütünün yargısı: değerlendirme, hata nedenlerini de içermeli.

Sınır: Bu yaklaşımda her cümlenin ana yargıyla ilişkisi kontrol edilir.

Seçeneği kanıtla sınama

  1. Doğru sayısını tek ölçüt yapan seçenek ilk cümleyle çelişir.
  2. Bütün öğrenciler için kesin net artışı vaat eden seçenek metinde yoktur.
  3. Hata nedenini inceleme önerisi son cümlede açıkça ifade edilir.

Sınır: Yalnız tanıdık kelimeye bakmak yerine seçeneğin bütün yargısını kontrol et.

Doğru seçenek neden yalnız “işlem hataları” ile sınırlı olamaz?

HATA AVI

Hatayı bul

Ana düşünceyi bulmak için yalnız son cümledeki bir kelimeyi içeren seçeneği seçmek yeterlidir.

İlk hatayı göster

İlk hata: Bütün yargı ve paragrafın bütünü kontrol edilmiyor.

Seçeneğin kapsamını ve her cümleyle ilişkisini incele.

Kütüphane paragrafından zamanla ilgili cümleleri çıkarırsan ana düşünceyi aynı kesinlikle seçebilir misin?

Dayanak azalır. Ana düşünceyi kalan metne göre yeniden değerlendirmek gerekir; önceki cevabı otomatik taşımamalısın.

SORULAR

Dersin soruları

1Bir öğrenci deneme sonucunda yalnızca doğru sayısını not ederse hangi adımda zorlandığını göremeyebilir. Yanlışlarını işlem, kavram ve okuma hatası olarak ayırdığında ise bir sonraki çalışmasını daha somut bir ihtiyaca göre seçebilir. Bu nedenle deneme değerlendirmesi, sonuç sayısını kaydetmenin yanında hatanın nedenini incelemeyi de içermelidir. Bu paragrafın ana düşüncesi hangisidir?

Cevabını seç
Bu soruda hata mı var?

2Bir öğrenci deneme sonucunda yalnızca doğru sayısını not ederse hangi adımda zorlandığını göremeyebilir. Yanlışlarını işlem, kavram ve okuma hatası olarak ayırdığında ise bir sonraki çalışmasını daha somut bir ihtiyaca göre seçebilir. Bu nedenle deneme değerlendirmesi, sonuç sayısını kaydetmenin yanında hatanın nedenini incelemeyi de içermelidir. Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

Cevabını seç
Bu soruda hata mı var?

3Bir mahalle kütüphanesinin raflarını büyütmek erişimi tek başına garanti etmez. Çalışma saatleri okul çıkışına denk gelmiyorsa öğrenciler yeni kitaplardan yararlanamayabilir. Bu nedenle hizmeti geliştirmek, koleksiyonu artırmanın yanında kullanıcıların zamanını da gözetmeyi gerektirir. Bu yeni paragrafın ana düşüncesi hangisidir?

Cevabını seç
Bu soruda hata mı var?
KONU SONU TESTİ

Kendini dene

Tüm soruları cevapla. Bitirince puanını ve zorlandığın noktaları göreceksin.

0 / 10 cevaplandı

1“Okuma saatini sabit tutmak, gün içinde değişen ruh hâlinden çok daha belirleyici olur. Düzenli saat, dikkatin o zaman diliminde kolayca toplanmasını sağlar. Bu yüzden okuma alışkanlığı kazanmak isteyen kişi, kitabı canı istediğinde değil belirlediği saatte eline almalıdır.” Bu paragrafta “ne anlatılıyor?” sorusunun cevabı ile “bu konuda ne söyleniyor?” sorusunun cevabı sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Cevabını seç

2“(I) Çalışma masası, ders çalışan birinin en çok vakit geçirdiği küçük bir alandır. (II) Bu alanda aranan kalem ya da kâğıt için harcanan dakikalar, dikkatin asıl işten koptuğu anlardır. (III) Örneğin ders çalışmaya başlamadan önce kitabını bulamayan bir öğrenci, daha ilk adımda motivasyonunun bir kısmını kaybedebilir. (IV) Bu yüzden düzenli bir masa, çalışmanın verimini destekleyen bir hazırlık sayılmalıdır.” Bu paragraftaki numaralı cümlelerin işlevi için hangisi söylenebilir?

Cevabını seç

3“Bir mahallenin canlı kalması, binaların yenilenmesinden çok orada yaşayanların birbirine bağlanmasına dayanır. Pazar yerinde her hafta karşılaşan komşular birbirinin işine yardım eder. Akşamları ortak bahçede toplanan aileler çocuklarını birlikte gözetir. Kapı önünde sohbet eden yaşlılar da yeni taşınanlara mahalleyi tanıtır.” Bu paragrafın ana düşüncesi hangisidir?

Cevabını seç

4“Bir konuyu uzun süre kesintisiz çalışmak yerine kısa aralarla bölmek, bazı öğrencilerde konuyu daha iyi hatırlamaya yardımcı olabilir. Aralar sırasında zihin dinlenir ve çalışılan bilgi yeniden düzenlenir. Ancak aralar uzadığında çalışmanın ritmi bozulabilir. Bu nedenle mola süresini önceden belirlemek yararlı görünmektedir.” Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabını seç

5“Mahalle bahçesindeki ortak sebze tarlası, komşuların birbirini tanımasına vesile oluyor. Aynı fidanı sulamak için sıra bekleyenler önce hava durumundan, sonra birbirlerinin ailelerinden söz ediyor. Böylece ürün kadar komşuluk da yetişiyor.” Aşağıdaki öğrencilerden hangisi bu paragraf için konuyu ve ana düşünceyi doğru ayırmıştır?

Cevabını seç

6“Takvimli bir görev listesi, yapılacak işleri görünür kılar; ancak listeyi uzun tutmak her zaman iş yükünü azaltmaz. Çok kalemli listede öncelik seçmek zorlaşır ve kişi kolay işleri bitirip önemli olanı erteleyebilir. Bu yüzden liste hazırlarken kalem sayısını sınırlı tutmak ve önceliği belirtmek daha yararlı görünüyor.” Bu parçanın bütününü bir arada tutan yargı hangisidir?

Cevabını seç

7Aşağıdaki iki parça da ödevi konu edinmektedir. (I) “Ödev, derste öğrenileni evde pekiştirmek için verilir. Bu yüzden ödevin ölçütü miktar değil, öğrencinin konuyu yeniden düşünmesine fırsat vermesidir.” (II) “Ödev, öğretmenin öğrenciyi tanıması için de bir fırsattır. Öğretmen, tamamlanmamış bir ödevden bile öğrencinin hangi noktada zorlandığını anlayabilir. Dolayısıyla ödev, yalnız puanlanan bir görev olarak görülmemelidir.” Bu parçaların ana düşünceleri için hangisi doğrudur?

Cevabını seç

8“Her sabah on dakika açık bırakılan bir musluk, bir yılda küçük bir havuzu dolduracak kadar su harcatır. Bu ölçü, israfın büyük bir kaynaktan değil evdeki küçük alışkanlıkların toplamından geldiğini gösteriyor. Bu yüzden su tasarrufunda başlangıç noktası, büyük yatırımları beklemek değil alışkanlıkları değiştirmek olmalıdır.” Bu paragrafın ana düşüncesi hangisidir?

Cevabını seç

9“Kitap okuma kulüpleri, katılımcılara farklı yorumları dinleme olanağı sunar. Bir kitabı başkalarıyla konuşmak, kişinin kendi okumasında gözden kaçırdığı ayrıntıları fark etmesine yardımcı olabilir. Ancak toplantıların çok kalabalık olması herkesin söz alma imkânını azaltabilir. Bu nedenle kulüpleri küçük gruplarla yürütmek daha uygun görünmektedir.” Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi kesin olarak çıkarılabilir?

Cevabını seç

10“Köy okullarında birleştirilmiş sınıflar bazen bir eksiklik gibi görülür. Oysa farklı yaşlardaki çocukların aynı sınıfta bulunması, büyüklerin küçüklere yardım etmesini ve küçüklerin büyüklerden öğrenmesini kolaylaştırabilir. Elbette öğretmenin her seviyeye uygun etkinlik hazırlaması gerekir. Bu nedenle birleştirilmiş sınıfların başarısı, öğretmenin hazırlığına bağlıdır.” Aşağıdakilerden hangisi bu paragrafın ana düşüncesidir?

Cevabını seç
Bitirmek için tüm soruları cevapla.
TEKRAR KARTLARI

Aklında kaldı mı?

Konu ile ana düşünce arasındaki fark nedir?

Konu ne hakkında olduğunu; ana düşünce o konuda iletilen temel yargıyı belirtir.

Metindeki “yardımcı olabilir” yargısından “her zaman kesin sonuç verir” çıkar mı?

Hayır. Olasılık bildiren yargı evrensel garantiye genişletilemez.

Kaynak ve kontrol durumu

Bu ders Hepnot için hazırlandı; üçüncü taraf soru kitabından soru veya görsel aktarılmadı. Bu, başka içerikle benzerlik olmadığının garantisi değildir.

Branş editörü incelemesi ve müfredat eşleştirmesi sürüyor; bu nedenle ders taslak olarak işaretlidir.

Müfredat için başvurulacak kaynak: MEB öğretim programları.