hepnotAtatürk ilkeleri ve inkılapları: ilke, kurum ve uygulama
Konunun mantığı
Atatürk ilkeleri, Cumhuriyet dönemindeki siyasi ve toplumsal dönüşümleri anlamada kullanılan bir düşünce çerçevesidir. Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık farklı odaklar taşır, fakat birbiriyle bağlantılıdır. Bir düzenlemenin eğitim, hukuk ve eşitlik bakımından birden fazla etkisi bulunabilir. Bu yüzden her inkılabı yalnız bir ilkeye kapatmak veya tek bir ilkenin bütün kurumları tek başına açıkladığını söylemek uygun değildir.
Cumhuriyetçilikte egemenliğin millete dayanması ve yönetimin hanedan mirasına dayandırılmaması öne çıkar. Halkçılıkta kanun önünde eşitlik ve kişi/gruplara ayrıcalık tanımama vurgulanır. Eşit yurttaşlık hedefi, herkesin aynı mesleğe, aynı gelire veya aynı düşünceye sahip olması demek değildir. Bir ilkenin kabulü ile bütün toplumsal sonuçlarının her yerde aynı anda gerçekleşmesi ayrı kanıtlarla incelenir.
Laiklik, devlet ve din alanlarının ayrımıyla birlikte inanç ve vicdan özgürlüğü çerçevesinde ele alınır; yurttaşın inancını ortadan kaldırmakla eşitlenmez. Milliyetçilik, Atatürkçü düşüncede ortak tarih, kültür, vatan ve birlikte yaşama iradesi üzerinden açıklanır; üstün ırk iddiası olarak tanımlanmaz. Bu kavramsal çerçeve tarihsel düşünceyi öğretir. Bugünkü bir kişiye inanç, siyasi parti veya görüş etiketi koymak için kullanılmaz.
Devletçilikte dönemin kalkınma ihtiyaçları doğrultusunda devletin planlama, düzenleme ve ekonomik girişim rolü önemlidir; özel faaliyet kendiliğinden yok sayılmaz. İnkılapçılık, kurumların değişen ihtiyaçlara göre yenilenmesi ve çağdaşlaşma yönelimiyle ilişkilidir. Bir kamu işletmesinin bulunması bütün üretimin devlet mülkü olduğu anlamına gelmez. Yenilenme hedefi de belirli kararın gerçekleşmiş başarısının ölçümü yerine konmaz; kurum, amaç ve sonuç ayrı incelenir.
3 Mart1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu eğitim-öğretimde birlik ve düzenleme/denetim yetkisiyle;1 Kasım1928 yeni Türk harflerinin kanunla kabulü ise yazı sistemiyle ilgili ayrı düzenlemelerdir. Öğrenim birliği, alfabenin o gün değiştiği anlamına gelmez. Yeni harflerin kabulü de herkesin aynı gün okuryazar olduğu sonucunu vermez; öğretmen, kurs, materyal ve katılım gibi uygulama koşulları araştırılır. Bu seçilmiş örnekler bütün inkılapların ve toplumsal sonuçların tamamlanmış anlatımı değildir.
İlke, kurum ve uygulama sonucu ayrılır. Devletçilik özel faaliyetin tümden yokluğu değildir. Öğrenim birliği1924 ve harf düzenlemesi1928 farklı işlevlerdir; ilan, eksiksiz toplumsal sonuç kanıtı değildir.
Adım adım bir örnek
Özgün kurmaca bir tarih seminerinde1920–1930lar için hazırlanan bir çalışma modeli, bir kamu üretim tesisi yatırımı ile o yöredeki özel küçük işletmelerin faaliyetini birlikte veriyor. Model bu kuruluşların bütün üretim paylarını veya kârlarını vermiyor. Bir öğrenci “Kamu tesisi varsa aynı yerde özel işletme olamaz” diyor. Bu gerçek yatırım dosyası veya tarihî kişi alıntısı değildir.
Varlık ile bütün alanı kaplamayı ayır
- Kamu girişiminin varlığı, bütün girişimlerin aynı mülkiyette olduğunu söylemez.
- Model özel faaliyeti de açıkça veriyor.
- Devletçilikte kamu rolünü özel girişimin zorunlu yokluğu diye okumamak gerekir.
Sınır: İki kesimin bulunması bunların büyüklüğünü, başarı oranını veya kârlarını ölçmez.
Kurumdan ilkeye ve sonuca koşullu geç
- Kamu yatırımını devletçilikle ilişkilendiren yönü belirt: kalkınma için devletin girişim rolü.
- Özel faaliyet bilgisini bu ilişkinin kapsam sınırı olarak koru.
- Kurumun bulunmasını bütün kalkınma hedeflerinin gerçekleştiği kanıtı yapma.
Sınır: Bu model belli fabrikanın gerçekten hangi yıl açıldığını veya bütün ekonomi politikasını doğrulamaz.
Modelde yalnız kamu tesisi verilseydi, özel işletmelerin yokluğu artık kesinleşir miydi?
Hatayı bul
“Bir düzenleme hem eğitim birliği hem eşit erişim hedefi taşıyamaz; her inkılabın yalnız tek ilkeyle ilişkisi olmak zorundadır.” İlk hata nedir?
İlk hatayı göster
İlk hata: İlkeleri birbirini dışlayan ve her düzenlemeye yalnız birinin atanabileceği etiketler saymasıdır.
Aynı düzenlemenin farklı yönleri farklı ilkelerle ilişkilendirilebilir. İlişki hangi özellik üzerinden kurulduğuyla açıklanır; tek etiket bütün amaç ve sonuçların yerine geçmez.
Çalışılmış modelde özel işletmelerden söz edilmese, yalnız kamu tesisi verilseydi yorum nasıl değişirdi?
Özel işletmelerin varlığı bu modelden öğrenilemezdi; fakat yokluğu da kanıtlanmış olmazdı. Kamu tesisinin bulunması hakkındaki bilgi korunur; bütün ekonomik alanın mülkiyeti ve başarı sonuçları için ek kayıt gerekir.
Dersin soruları
1Bir bilgi kartında Tevhid-i Tedrisat Kanunu3 Mart1924; yeni Türk harflerinin kanunla kabulü1 Kasım1928 olarak verilmiştir. Kartların görev başlıklarını ayırmak isteyen öğrenci hangi eşleştirmeyi kullanmalıdır? Hangi eşleştirme ve sınır uygundur?
Bu soruda hata mı var?2Özgün kurmaca bir eğitim değerlendirme metni, yurttaşların bir öğrenim hizmetinden ailelerinin toplumsal konumu nedeniyle ayrıcalık elde etmeden yararlanmasını hedefliyor. Metin bunun henüz bir hedef olduğunu, katılım ve başarı kayıtlarının verilmediğini belirtiyor. Halkçılık açısından hangi yorum uygundur?
Bu soruda hata mı var?3Kurmaca bir kavram çizelgesinde bir öğrenci laikliği “devletin işlerini dinî kurallardan ayırma ve inanç/vicdan özgürlüğüyle ilişkilendirme” yerine “yurttaşın hiçbir inanç taşıyamaması” olarak değiştiriyor. Çizelge tarihsel ilke tanımını öğretmek içindir; güncel kişi veya siyasi parti değerlendirmesi değildir. Temel düzeltme hangisidir?
Bu soruda hata mı var?Kendini dene
Tüm soruları cevapla. Bitirince puanını ve zorlandığın noktaları göreceksin.
1Kurmaca bir ders kartı milliyetçiliği “ortak tarih, kültür, vatan ve birlikte yaşama iradesi” üzerinden tanımlıyor. Kart tanımına uygun hangi yorum yazılmalıdır?
2Kurmaca bir okul yönetmeliği taslağında şu maddeler vardır: “Kurumun işleyişi dinî kurallara dayandırılmaz; öğrenciler inançları ne olursa olsun aynı kurallara tabidir; kimse inancı nedeniyle yaptırıma uğramaz.” Bu maddeler laiklik açısından nasıl değerlendirilir?
3Kurmaca bir anlatıda şu cümle yer alır: “Yönetim, bir ailenin mirasıyla değil, milletin verdiği yetkiyle belirlenir.” Bu cümleden hangi sonuç çıkarılabilir?
4Kurmaca bir ders notunda devletin bir sanayi kolu için üretim hedefleri ve düzenlemeler belirlediği yazılıdır; o kolda bir kamu işletmesi kuruluşuna dair kayıt yoktur. Devletçilik açısından hangi yorum uygundur?
5Kurmaca iki kart: X kartı, bir kurumun değişen ihtiyaçlara göre yenilenmesi kararını; Y kartı, yenilemeden sonra ölçülebilir bir başarı verisinin bulunmadığını yazıyor. Hangi sonuç bu kartlara uygundur?
6Kurmaca bir kanun taslağında şu maddeler vardır: (b) bütün yurttaşlar kanun önünde eşit sayılır ve aynı kurallarla yargılanır; (c) eğitimin değişen ihtiyaçlara göre yenilenmesi öngörülür. Bu maddeler hangi ilkelerle ilişkilendirilebilir?
7Kurmaca bir kanun maddesi şöyledir: “Devlet okullarında öğrenim, yurttaşlar kanun önünde eşit sayılarak ve kurumun işleyişi dinî kurallara dayandırılmadan yürütülür.” Bir öğrenci maddeyi kartında yalnız “halkçılık” etiketiyle işaretlemiştir. Bu etiket için hangi değerlendirme uygundur?
8Bir öğrenci, yeni Türk harflerinin kabulüyle ilgili düzenlemenin uygulama koşullarını araştırmak istiyor. Hangi soru yalnız bu düzenlemenin uygulamasına ilişkindir?
9Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi ilkeleri odaklarıyla doğru eşler?
10Kurmaca bir kayıtta, bir ilçede yeni harflerin kanunla kabulünden sonra iki kurs açıldığı ve toplam 40 katılımcının yazıldığı belirtiliyor; ilçe nüfusuna dair kayıt yoktur. Hangi sonuç bu kayda uygundur?
Aklında kaldı mı?
Devletçilikte kamu yatırımı bulunması özel faaliyetin hiç bulunmadığını gösterir mi?
Hayır. Atatürkçü devletçilik çerçevesinde kamu planlama/girişim rolü ile özel faaliyet birlikte ele alınabilir. Pay, başarı veya bütün mülkiyet dağılımı ayrı veri gerektirir.
1924 öğrenim birliği ile1928 harf düzenlemesi neden ayrılır?
İlki eğitim-öğretimin birliği ve düzenleme/denetim yetkisiyle, ikincisi yazı sistemiyle ilişkilidir. Her ikisi de herkesin aynı gün okuryazar olduğunun ölçümü değildir.
Kaynak ve kontrol durumu
Bu ders Hepnot için hazırlandı; üçüncü taraf soru kitabından soru veya görsel aktarılmadı. Bu, başka içerikle benzerlik olmadığının garantisi değildir.
Branş editörü incelemesi ve müfredat eşleştirmesi sürüyor; bu nedenle ders taslak olarak işaretlidir.
Müfredat için başvurulacak kaynak: MEB öğretim programları.