hepnotToplumsal kurumlar: aile, eğitim, din, ekonomi ve siyaset ilişkileri
Konunun mantığı
Gündelik dilde belirli bir kuruluş “kurum” diye adlandırılabilir. Sosyolojik incelemede toplumsal kurum, süreklilik kazanmış normlar, roller, ilişkiler ve davranış örüntülerinin daha genel düzenini anlatır. Belirli bir örgüt bu düzenin somut bir taşıyıcısı olabilir; fiziksel bina ise maddi bir ögedir. Bu üç düzey bağlantılıdır ama aynı şey değildir; aynı binada birden fazla kurumsal işlev gerçekleşebilir.
Aile kurumu bakım, yakınlık, kuşaklar arası ilişkiler, toplumsallaşma ve kaynak paylaşımı gibi işlevlerle incelenebilir. Bu işlevlerin nasıl düzenlendiği tarih ve toplumla değişebilir; her aileye tek bir biçim veya aynı görev dağılımı yüklenmez. Eğitim kurumu ise bilgi, beceri, değer ve anlayışın öğrenilmesi ve aktarılmasının örgütlenmesiyle ilgilidir. Eğitim yalnız tek bir okul örgütünde veya yalnız sınıf binasında gerçekleşmez.
Din kurumu inançlar, ortak ibadet ve ritüeller, anlamlandırma, kurallar ve bunlarla ilişkili toplumsal örüntüler bakımından incelenebilir. Sosyolojik tanıtım, kişilerin inancının doğru veya yanlış olduğuna hüküm vermek değildir. Ekonomi kurumu mal ve hizmetlerin üretimi, bölüşümü ve tüketiminin nasıl düzenlendiğiyle ilgilidir. Kaynakların dağılımı eğitim ve aile yaşamıyla ilişki kurabilir; bu bağlantı kurumları bütünüyle özdeş yapmaz.
Siyaset kurumu ortak kararların, yönetim ilişkilerinin, iktidarın ve kamu düzeninin örgütlenmesiyle ilgilidir. Yetki, karar ve katılım usulleri farklı tarihsel/toplumsal düzenlerde değişebilir; belli bir güncel örgütlenme bütün toplumların zorunlu biçimi sayılmaz. Bu tanıtım bir parti veya yönetim biçimi telkini değildir. Kurumların düzenleme ve yaptırım yönleri incelenirken gerçekte ne olduğu ile ne olması gerektiği de ayrı sorulardır.
Kurumların işlevleri kesişebilir: bakım ilişkisi bilgi aktarımı içerebilir; öğrenme düzeni üretim becerisi kazandırabilir; ortak kaynak kararı yönetimle bağlantılı olabilir. Bir işlevin başka kurumla paylaşılması, ilk kurumun bütün ilişkilerinin sona erdiğini göstermez. Bir kurumun nasıl işlediğini anlamak için belirli toplum, dönem, ilişki ve kural verisi gerekir. Aşağıdaki kurmaca olaylar bu ayrımı çalıştırır; güncel aileler veya kimlikler hakkında genel hüküm vermez.
Kurum genel ilişkisel örüntüdür; belirli kuruluş ve bina farklı düzeylerdir. İşlev paylaşımı kurumların özdeşliği veya otomatik yokluğu değildir.
Adım adım bir örnek
Kurmaca bir kasabada çok amaçlı bir yapı gün içinde bakım hizmeti ve akşam yetişkin öğrenme programı için kullanılır. Programın yöneticileri, katılım ve değerlendirme kuralları vardır. Aynı binayı kullanmaları, bakım ilişkileriyle eğitim örüntülerinin tek kurum olduğu iddiası olarak sunulmaz.
Üç düzeyi ayrı adlandır
- Mekân: programların kullandığı fiziksel yapı.
- Örgütlenme: belirli programı yürüten kişiler ve yetki düzeni.
- Kurumsal işlevler: bakım ve öğrenmenin süreklilik kazanan ilişki/kuralları.
Sınır: Tek yapıyı görmek bütün toplumun kurumsal ilişkilerini görmek değildir.
Ortaklık ve özdeşliği sınama
- İki programın mekânı ortaktır.
- Katılım, bakım veya öğrenme ilişkilerinin ne yaptığı ayrı incelenir.
- Ortak mekândan bütün normların ve işlevlerin aynı olduğu çıkarılmaz.
Sınır: İşlevlerin kesişmesi mümkündür; burada kesin ve dışlayıcı tek kurum etiketi dayatılmaz.
Programlar ayrı binalara taşınsa kurumsal işlevler otomatik olarak değişmiş olur mu?
Hatayı bul
“Aynı yapıda yapıldığı için iki hizmet aynı toplumsal kurumdur; bir işlev başka örgüte geçtiğinde ilk kurumun bütün ilişkileri sona erer.” yorumunda ilk hata nedir?
İlk hatayı göster
İlk hata: Fiziksel mekân ortaklığını kurumsal ilişki ve işlevlerin özdeşliği için yeterli saymasıdır.
Mekân, belirli örgüt ve genel kurumsal örüntü ayrı düzeylerdir. Bir işlevin paylaşılması veya başka örgütçe üstlenilmesi de diğer bütün ilişkilerin yokluğunu kanıtlamaz.
Çalışılmış çok amaçlı yapıda yetişkin öğrenme programı başka mekâna geçer; yöneticileri, katılım ve değerlendirme kuralları sürerse hangi değişim kesindir?
Programın fiziksel mekânı değişmiştir. Verilen örgütsel ve eğitimsel işleyişin sona erdiği söylenemez; kurumun bütünüyle yokluğu için bu yer değişimi yeterli değildir.
Dersin soruları
1Bir kurmaca araştırma üretim, ücretlendirme ve ürün bölüşümünün kurallarını; bu kurallarla bağlantılı alıcı, çalışan ve işletme ilişkilerini inceler. Araştırma yalnız belirli bir işletmenin bina planını çıkarmayı amaçlamaz. İncelemenin genel kurumsal odağı hangisidir?
Bu soruda hata mı var?2Kurmaca bir dönemde çocuk bakımının bazı gündelik görevleri ev içi ilişkiler yanında ortak bakım örgütlerince de yürütülmeye başlanır. Aile içindeki yakınlık, destek ve kuşaklar arası ilişkilerin sürdüğü ayrıca belirtilir. Bu veriyle hangi sonuç desteklenir?
Bu soruda hata mı var?3Kurmaca bir belde programında belediye meclisi ortak su kullanımına ilişkin karar usulünü belirler. Üretim birliği su paylarının üretime etkisini hesaplar. Eğitim programı sayaç okumayı öğretir. Aynı konuya üç farklı işlemle katkı verilir. Bu işlemlerin öne çıkan kurumsal odakları sırasıyla hangisidir?
Bu soruda hata mı var?Kendini dene
Tüm soruları cevapla. Bitirince puanını ve zorlandığın noktaları göreceksin.
1Bir araştırmacı üç not alır: (a) “Kuzey Atölyesi” adlı, yöneticileri ve kayıt kuralları olan belirli bir eğitim programı; (b) programın yürütüldüğü iki katlı bina; (c) toplumda öğrenmenin sürekli kurallarla örgütlenmesi. Notlar sırasıyla hangi düzeye karşılık gelir?
2Kurmaca Dereova Derneği yetişkin okuma programını hem Çınar Evi’nde hem Dere Evi’nde yürütür. Çınar Evi’nde sabahları, başka bir örgütün yürüttüğü çocuk bakım hizmeti de bulunur. Hangi yorum veriyle uyumludur?
3Kurmaca bir kasabada çocuklar yalnız okuldaki derslerde değil, ustaların yürüttüğü kasaba atölyesinde de kimin kimi, hangi sırayla yetiştireceğine ilişkin kurallarla zanaat öğrenir. Eğitim kurumu açısından hangi yorum doğrudur?
4Kurmaca A toplumunda çocuk bakımı geniş akrabalar arasında paylaşılır. Kurmaca B toplumunda bakımı ebeveynler ve mahalle bakım evi birlikte üstlenir. İki toplumda da yakınlık ve kuşaklar arası ilişkiler sürmektedir. Aile kurumu için hangi sonuç desteklenir?
5Kurmaca bir araştırmacı mahalledeki ortak ibadet saatlerini, ritüellerin kimlerce nasıl yürütüldüğünü ve bu kuralların çevre ilişkileriyle bağını betimler. İnancın doğru olup olmadığını araştırmaz. Çalışma için hangi ifade doğrudur?
6Kurmaca bir belde atölyesi ürettiği örgülerin satışından elde ettiği gelirle bir okuma programının ücretlerini karşılar. Araştırmacı bu ilişkiyi ekonomi ve eğitim kurumları açısından yorumlayacaktır. Hangi yorum doğru kurulmuştur?
7Kurmaca bir kasabada birinci dönemde ortak kararlar yaşlılar meclisinde alınır; ikinci dönemde yazılı usullerle seçilen bir kurulda alınır. Her iki dönemde de yetki, karar ve katılım kuralları vardır. Siyaset kurumu açısından hangi yorum doğrudur?
8Kurmaca bir rapor, belde sakinlerinin toplantılara katılımının yüzde 20 olduğunu ve kuralın katılımı zorunlu tuttuğunu kaydeder. Raporun sonunda yazar “Bu nedenle zorunlu katılım en doğru siyasal düzendir” der. Bu son cümleye ilişkin hangi değerlendirme uygundur?
9Kurmaca bir kentte belediye meclisi okul yapım ödeneğine karar verir. Bu karar yerel üretici birliklerinin gelirini etkiler. Aileler bütçelerinin bir bölümünü okul harcamasına ayırır. Bu kesişmeyi hangi yorum doğru kurar?
10Kurmaca bir kasabada okuma-yazma kursunu yürüten örgüt kapanır. Kursa gidenler komşu köydeki kursa devam eder; ailelerde de üyeler birbirine okuma-yazma öğretir. Eğitim kurumu açısından hangi sonuç desteklenir?
Aklında kaldı mı?
Kurum, örgüt ve bina nasıl ayrılır?
Kurum genel norm/rol/ilişki örüntüsüdür; örgüt belirli amaçlı somut yapılanmadır; bina kullanılan maddi mekândır. Bağlantılı olmaları özdeş oldukları anlamına gelmez.
Kurum işlevlerinin kesişmesi neyi göstermez?
Aynı faaliyetin birden çok kurumla bağlantılı olması, bu kurumların bütün normlarının özdeş olduğunu veya birinin tümüyle yok olduğunu göstermez.
Kaynak ve kontrol durumu
Bu ders Hepnot için hazırlandı; üçüncü taraf soru kitabından soru veya görsel aktarılmadı. Bu, başka içerikle benzerlik olmadığının garantisi değildir.
Branş editörü incelemesi ve müfredat eşleştirmesi sürüyor; bu nedenle ders taslak olarak işaretlidir.
Müfredat için başvurulacak kaynak: MEB öğretim programları.