hepnotÖğrenme ve bellek: anlık başarı neyi gösterir?
Konunun mantığı
Öğrenme, yaşantı ve alıştırmayla ilişkili görece kalıcı bir değişim olarak incelenir. Görece kalıcı demek hiç unutulmaz veya her koşulda kusursuz gösterilir demek değildir. Yorgunluk nedeniyle bir görevde geçici yavaşlama, yalnız bu gözlemle yeni bir şey öğrenme veya önceki öğrenmenin bütünüyle yok olması sayılmaz. Bir değişimi değerlendirirken deneyim geçmişini, süresini ve başka koşulların değişip değişmediğini araştırırız.
Performans, kişinin belirli görev ve koşullarda ortaya koyduğu gözlenen başarıdır. İpucu verilmesi, süre, dikkat veya yorgunluk performansı etkileyebilir. Bu nedenle alıştırma sırasında yüksek puan almakla ileride yardım olmadan yapabilmek aynı ölçüm değildir. Olgunlaşma ise gelişimle belirli bedensel/zihinsel yeterliklerin ortaya çıkmasıyla ilişkilidir; deneyimle öğrenmenin yerine geçen bir ad değildir. Biyolojik hazır oluş öğrenmeyi mümkün kılabilir, fakat yeni bir kodu alıştırmayla öğrenmek yalnız olgunlaşma diye açıklanmaz.
Belleği ölçmenin de farklı yolları vardır. Bir bilgiyi seçenekler arasında tanımak ile seçenek verilmeden hatırlayıp üretmek aynı görev değildir; her ikisi de bellekle ilgili veri sağlayabilir. İpucuyla bulunan cevap, aynı bilginin yardımsız ve gecikmeli koşulda kesin bulunacağını göstermez. Tek bir başarısız hatırlama da bilginin hiç edinilmediğini veya geri getirilemeyecek biçimde silindiğini tek başına kanıtlamaz. Hangi yardımın verildiğini ölçüm sonucunun yanında yaz.
Geri çağırma yalnız belleği yoklayan bir olay değildir; uygun koşullarda sonraki hatırlamayı geliştiren bir öğrenme fırsatı da olabilir. Ancak her zorluk yararlıdır veya her başarısız tahmin öğrenmeyi kesin artırır diye genellemeyiz. Cevabı kontrol etme ve hatayı düzeltme imkânı ile çalışma koşulları önemlidir. Aynı testi tekrar etmek sonraki sonucu etkileyebildiğinden ölçümle alıştırmanın birbirinden tamamen bağımsız olduğunu da varsayma.
Bir dersin öğrenildiğini araştırırken anlık puanın yanında gecikmeli yardımsız hatırlamaya ve yeni örneğe uygulamaya ayrı bak. Bunlar farklı hedeflerdir; birinin başarısı diğerini otomatik garanti etmez. Bir kişinin bir şemayı beğenmesi de tek gözlemle değişmez görsel/işitsel kişi tipi kurmak için yeterli değildir. Anlatım tercihlerini kaydetmek mümkündür; başarı ve yardım ihtiyacını ayrıca ölçmek gerekir. Aşağıdaki veriler kurmaca alıştırmalardır; gerçek bir psikolojik deney veya kişiye tanı koyan ölçüm değildir.
Öğrenme, anlık performans ve olgunlaşma farklı kavramlardır. Tanıma, ipuçlu cevap ve yardımsız geri çağırma aynı ölçüm değildir. Tek puandan kalıcı öğrenme, tamamen unutma veya sabit kişi tipi sonucu çıkarma.
Adım adım bir örnek
Kurmaca etkinlikte Nisa yeni bir simge–anlam listesini çalışır. Hemen sonra seçenekli görevde başarılıdır. İki gün sonra seçenek verilmeden bazı anlamları yazamaz; ilk harf ipucuyla bunların bir bölümünü yeniden söyler. Uyku, dikkat, önceki bilgi ve arada çalışma gibi koşullar kontrol edilmemiştir. Gerçek katılımcı ölçümü yoktur.
Görev koşullarını karşılaştır
- İlk görev: hemen yapılan seçenekli tanıma. İkinci görev: iki gün sonra yardımsız üretme.
- Süre ve yardım biçimi birlikte değişmiştir; puan farkını tek nedene bağlayamayız.
- İpucuyla bazı cevaplara erişmesi, yardımsız erişimle ipuçlu erişimin farklı sonuç verebildiğini gösterir.
Sınır: Bu tek dosyadan bellek kapasitesi, kalıcı kişi tipi veya belirli çalışma tekniğinin nedensel etkisi çıkarılmaz.
İddia–ek ölçüm eşleştir
- “Aynı anda seçenek olmadan hatırlıyor mu?” için ilk gün yardımsız görev de gerekir.
- “İki gün sonra yeni örneğe uyguluyor mu?” için yalnız listeyi hatırlama yerine yeni uygulama görevi gerekir.
- Yeniden testin alıştırma etkisi yaratabileceğini kaydet; kontrol edilmemiş koşulları görünür tut.
Sınır: Ek ölçüm önerileri henüz yapılmış deney veya doğrulanmış başarı değildir.
İlk gün seçenekli başarıyı iki gün sonra yardımsız başarıyla eşitlemek hangi görev farklarını atlar?
Hatayı bul
Öğrenci “Şimdi seçenekli soruyu yapabildim; bir hafta sonra her yeni soruyu da yardımsız yaparım. Bugün bir terimi bulamadıysam o bilgi tamamen silinmiştir” diyor.
İlk hatayı göster
İlk hata: Anlık tanımayı gecikmeli aktarım garantisi sayıyor; tek hatırlama başarısızlığından da tam kayıp çıkarıyor.
Görev, gecikme ve yardım koşullarını ayrı yaz. Hatırlama ve yeni örneğe uygulama ayrıca ölçülür; tek başarısızlık bilginin hiç öğrenilmediğini veya bütünüyle silindiğini tek başına göstermez.
Lina’nın seçenekli görev başarısından sonra bir hafta gecikmeli yardımsız görevde de beş terimi doğru açıkladığı görülürse ne eklenir?
Bu beş terim için o gecikme ve yardım koşulunda hatırlama başarısı kanıtı eklenir. Bütün başka konulara uygulama, bütün zamanlarda kalıcılık veya sabit kişi tipi sonucu hâlâ kendiliğinden çıkmaz.
Dersin soruları
1Kurmaca dosyada Eren, alıştırmayla öğrendiği simge kodunu birkaç farklı günde yardımsız kullanabilmiştir. Daha sonra yorgun olduğu tek oturumda daha yavaş yanıt verir. O oturumun ertesi günü benzer koşullu görevde önceki düzeyine döner. Dosya yalnız bu gözlemleri içerir. Bu gözlemler hangi yoruma en uygundur?
Bu soruda hata mı var?2Kurmaca bir görevde Lina çalıştığı beş terimi seçenekler arasında doğru tanır. Daha sonra başka bir görevde aynı terimlerin anlamını seçenek verilmeden yazması istenir. İkinci görevin sonucu henüz bilinmiyor. İlk görevin sonucundan hangisi söylenebilir?
Bu soruda hata mı var?3Bir öğretim ekibi, öğrencilerin bir hafta sonra aynı tanımları seçenek olmadan hatırlayıp hatırlamadığını ve yeni olayları bu kavramlarla açıklayıp açıklayamadığını ayrı izlemek istiyor. Şu an elde yalnız dersten hemen sonraki ipuçlu alıştırma puanları var. Tasarı henüz uygulanmadı. Hangi ek ölçüm tasarısı hedefe en uygundur?
Bu soruda hata mı var?Kendini dene
Tüm soruları cevapla. Bitirince puanını ve zorlandığın noktaları göreceksin.
1Kurmaca ekipte A grubu alıştırma sırasında her adımda ipucu alıp ortalama 90, B grubu ipucu almadan ortalama 70 puan almıştır. Ertesi gün ipucusuz sınavda A grubunun ortalaması 55, B grubunun ortalaması 68 çıkmıştır. Hangi yorum desteklenir?
2Kurmaca çocuk Doruk, iki ay boyunca her gün yeni bir simge–ses tablosunu çalışmış ve tabloyu artık yardımsız söylüyor. Hiç çalışmayan Mila tabloyu bilmiyor. Bir yorumcu “Doruk’un tabloyu bilmesi gelişimle gelen olgunlaşmadır” diyor. Bu yoruma en uygun itiraz hangisidir?
3Kurmaca bir öğretmen, öğrencilerin dersteki bir kavramı kendi cümleleriyle üretebildiğini görmek istiyor. Hangi görev biçimi bu hedefe uygundur?
4Kurmaca öğrenci Hale, “bakır” terimini sınavda yardımsız yazamadı ve ilk harf ipucuyla da bulamadı; ancak dört seçenek arasından doğru terimi seçti. Başka veri yoktur. Hangi çıkarım kanıt sınırını korur?
5Kurmaca ekip iki gruba aynı metni verir. K grubu metni yalnız yeniden okur. G grubu metni okuyup kapatır, hatırladığı önemli noktaları yazar, sonra metne bakıp hatalarını düzeltir. Bir hafta sonra yardımsız testte G grubu daha iyidir. Uyku, süre ve önceki bilgi gibi koşullar kontrol edilmemiştir. Geri çağırmanın rolü için hangi yorum uygundur?
6Kurmaca bir öğretmen “Başarısız tahmin öğrenmeyi her zaman artırır; öğrenci cevabı bilmese de tahmin etsin” diyor. A sınıfında tahminden sonra doğru cevap gösterilmiş ve hatalar düzeltilmiş; sonraki yardımsız testte sonuç iyidir. B sınıfında tahmin edilmiş ama cevap kontrol edilmemiş; sonraki testte bazı yanlış tahminlerin kaldığı görülmüştür. Başka koşullar kontrol edilmemiştir. Bu gözlemler iddia hakkında ne söyler?
7Kurmaca çalışmada öğrenciler önce bir ara testle ölçülüyor; bir hafta sonra aynı test yeniden veriliyor ve puanlar yükseliyor. Araştırmacı “Yükselme yalnız ek çalışmadandır” diyor ve ilk testin etkisini dikkate almıyor. Hangi eleştiri uygundur?
8Kurmaca bir ekip öğrencilere tek soru soruyor: “Şema mı anlatım mı daha hoşunuza gidiyor?” Mina şemayı seçiyor. Rapor “Mina görsel öğrenen tiptir; bundan sonra yalnız şemayla çalışsın” diyor. Rapora hangi itiraz uygundur?
9Kurmaca öğrenci Ayhan, “iş” kavramını çalışılan türde problemlerde ipuçlu alıştırmada hatasız kullandı; iki gün sonra daha önce görmediği türde yeni bir problemde yardımsız başarısız oldu. Hangi çıkarım kanıt sınırını korur?
10Kurmaca iki sınıf aynı dersi işledi. P sınıfı dersten hemen sonra ipuçlu bir soruyla, R sınıfı bir hafta sonra yardımsız bir soruyla ölçüldü. P sınıfı yüksek, R sınıfı düşük puan aldı. Rapor “P sınıfındaki yöntem daha iyi” diyor. Yöntem farkını ayırmak için hangi ölçüm planı seçilmelidir?
Aklında kaldı mı?
Öğrenme ile tek oturumdaki performans neden aynı sayılamaz?
Performans görev ve yardım gibi anlık koşullara bağlı gözlemdir; görece kalıcı öğrenme hakkında farklı zaman ve koşullardan ek kanıt gerekebilir.
Geri çağırma denemesi yalnız ölçüm müdür?
Hayır. Uygun koşullarda öğrenme fırsatı da olabilir; bu yüzden önceki test ve düzeltme deneyimlerini sonraki ölçümü yorumlarken kaydetmek gerekir.
Kaynak ve kontrol durumu
Bu ders Hepnot için hazırlandı; üçüncü taraf soru kitabından soru veya görsel aktarılmadı. Bu, başka içerikle benzerlik olmadığının garantisi değildir.
Branş editörü incelemesi ve müfredat eşleştirmesi sürüyor; bu nedenle ders taslak olarak işaretlidir.
Müfredat için başvurulacak kaynak: MEB öğretim programları.