YKS · KİMYA

Nötrleşme: net iyon denklemi ve eşdeğer miktar

Bu derste Kuvvetli sulu asit-baz modelinde hidronyum ve hidroksit miktarlarını katsayılarıyla karşılaştırır. Artan iyonu,seyirci iyonları ve eşdeğerlik koşulunu pHnötrlüğünden ayırır.

Taslak ders · branş editörü incelemesi sürüyor. Hata görürsen bize bildir.

Hepnot tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlandı · Taslak sürümü: 16 Ekim 2026

TEMEL FİKİR

Konunun mantığı

Eşdeğer iyon sayımı, artan hidronyum ve yük bilançosu. Çalışılmış örnekte 6 mmol H₃O⁺ (HCl) ile 2 mmol Ba(OH)₂’nin 4 mmol OH⁻’i 1:1 tükenir; ξ=4 mmol, artan 2 mmol H₃O⁺, verilen 80 mL son hacimde 0,025 M. Yük denetiminde 2 mmol H₃O⁺ ve 2 mmol Ba²⁺’nın 4 mmol yükü, 6 mmol Cl⁻ ile dengelenir. Eşdeğerlik pH 7 demek değildir; zayıf asit eşleniği ayrı denge ister. — **Eşdeğer iyon sayımı, artan hidronyum ve yük bilançosu.** Çalışılmış örnekte 6 mmol H₃O⁺ (HCl) ile 2 mmol Ba(OH)₂’nin 4 mmol OH⁻’i 1:1 tükenir; ξ=4 mmol, artan 2 mmol H₃O⁺, verilen 80 mL son hacimde 0,025 M. Yük denetiminde 2 mmol H₃O⁺ ve 2 mmol Ba²⁺’nın 4 mmol yükü, 6 mmol Cl⁻ ile dengelenir. Eşdeğerlik pH 7 demek değildir; zayıf asit eşleniği ayrı denge ister. Çizim ölçekli değildir; kareler mmol sayaçlarıdır ve yük çubukları yalnız eşitliği gösterir. Sayılar dersin kâğıt üstü çalışılmış örneğidir. Model seyreltik, 25 °C, kuvvetli monoprotik asit ve tam ayrışmış hidroksit, çökelme/hidroliz yokluğu ve verilmiş son hacim varsayar; suyun otoiyonlaşması belirgin artan yanında ihmal edilir. Titrasyon eğrisi, tampon ve gerçek karıştırma talimatı yoktur.

Bu dersin temel hesabı seyreltik sulu ortamda kuvvetli,tek protonlu asit ile tamamen ayrıştığı belirtilmiş hidroksit bazlarının kâğıt üstü modelidir. Net iyon denklemi H₃O⁺+OH⁻→2H₂O;atom ve toplam yük korunur. H⁺+OH⁻→H₂Okısa yazımı aynı sulu proton aktarımını temsil eder,çıplak protonun bağımsız dolaştığı iddiası değildir. Diğer asit-baz tepkimeleri için bütün kuramların yalnız bu tek denkleme indirgenmesi doğru olmaz;zayıf asit ve proton alıcıların kendi denklemleri gerekir.

Önce asit ve bazın analitik molünü n=cVile bul;sonra iyon/tepkime eşdeğerini kur. Tam ayrışan bir molM(OH)₂,bir molM²⁺ve iki molOH⁻verir. Bu nedenle monoprotik kuvvetli asidin bir molüne karşı bazın bir molünü koşulsuz birebir tüketilmiş saymayız. H₃O⁺ileOH⁻net denklemde1:1tüketilir;karşılaştırılacak sayılar asit ve baz şişelerinin hacimleri veya molekül molleri değil bu reaksiyon için proton/hidroksit eşdeğerleridir. Katsayı tanımlanan tepkimeye bağlıdır;ayrı bir evrensel eşdeğer sayısı ezberi gerekmez.

Kuvvetli modelde başlangıç nHve nOHkarşılaştırılır. İlerlemeξ=min(nH,nOH);artan miktarlar nH−ξve nOH−ξ. Her ikisinin büyük miktarda birlikte kaldığı bir sonuç bu tam nötrleşme yaklaşımıyla tutarsızdır. Suyun otoiyonlaşma katkısı tamamen yok denmez;belirgin artan iyon yanında küçük kabul edilir. Artan derişim istenirse artan molverilmiş Vsonçözeltiye bölünür;hacimlerin toplandığı ayrıca kabul edilmedikçe Vsonuydurulmaz. Eşdeğerliğe çok yakın/aşırı seyreltik durumda basit fark hesabını tam iyon dengesi yerine sınırsız kullanmayız.

Seyirci katyon/anyonlar net denklemde tüketilmez;bu onların çözeltiden yok olduğu anlamına gelmez. Örneğin ikiOHveren bazın katyonu2+yüklüyse yük bilançosuna iki yük birimiyle girer. Pozitif ve negatif yük toplamlarının eşitliği,bir iyonun katsayısını atladığımızı fark ettirebilir. Eşdeğer miktarda güçlü asit/baz ve hidroliz yapmayan seyirci iyonlar uygun25°Cideal modelde yaklaşık nötrpH7verir. Fakat eşdeğerlik yalnız verilen asit-baz tepkimesinin stoikiyometrik tamamlanmasıdır;oluşan tuzun her durumda pH7olduğunu söylemez.

Zayıf monoprotik HAile kuvvetliOH⁻için HA+OH⁻→A⁻+H₂Obilançosu kullanılabilir;başlangıç HAnın tamamını serbestH₃O⁺sanmayız. Belirtilen tam nötrleşme yaklaşımında eşdeğer hacim analitik HAmolünden bulunabilir,ama oluşanA⁻suyla dengeye girebildiğinden eşdeğerlikpHsi ayrıca Ka/Kwve derişim ister. Bu dar ders tamponları,titrasyon eğrilerinin tümünü ve çok protonlu asitlerin bütün aşamalarını tamamlamaz. Bütün örnekler kavramsal/aritmetik modellerdir;gerçek kimyasal karıştırma,cihaz,deney veya sağlık talimatı içermez.

KISACA

H₃O⁺+OH⁻→2H₂O,iyonlar1:1tüketilir. Bir molM(OH)₂iki molOH⁻verebilir. Önce eşdeğer mol,sonra artan/Vson. Seyirci iyon kaybolmaz;eşdeğerlik her tuzda pH7demek değildir.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Adım adım bir örnek

Yalnız kâğıt üstü25°Cideal model:50 mL0,12 Mkuvvetli monoprotik HClve20 mL0,10 Mtam ayrışmış Ba(OH)₂başlangıç verileri. Son homojen hacim ayrıca80 mL. Yalnız nötrleşme;çökelme/kayıp,hidroliz ve belirgin etkinlik farkı yok. Artan iyon ve yaklaşık derişimi nedir?

İyon tüketim tablosu

Asitten nH=0,050·0,12=0,006 mol. Baz0,020·0,10=0,002 molformülbirimi;OH⁻miktarı0,004 mol.
ξ=0,004 mol;artanH₃O⁺0,002 mol,OH⁻stokiyometrik artanı0.
[H₃O⁺]≈0,002/0,080=0,025 mol/L;belirgin artan yanında su katkısı ihmal.

Sınır: Ba(OH)₂tam ayrışmış başlangıç çözelti modeli olarak verilmiş;bu bir gerçek hazırlama/tam çözünme tarifi değildir.

Eşdeğer farkı ve yük denetimi

Asit6 mmolproton eşdeğeri,baz4 mmolhidroksit eşdeğeri;fark2 mmol asit yönünde.
SeyirciBa²⁺2 mmol,Cl⁻6 mmolkalır. Son pozitif yük2 mmolH₃O⁺+2·2 mmolBa²⁺=6 mmol yük;Cl⁻ile tutarlı.
2 mmol/80 mL=0,025 mol/L;iki yol aynı net iyon tüketimini temsil eder.

Sınır: Yük denetimi tam denge çözümünün yerine geçmez;bu seyreltik güçlü modelde büyük iyon miktarları denetlenmiştir.

Bazın0,002 molünü doğrudan asidin0,006 molünden çıkarmak hangi katsayıyı ve yük bilançosunu bozar?

HATA AVI

Hatayı bul

“Eşit hacim asit ve baz verildiyse nötrleşme artansızdır;net denklemden seyirci iyonları sildim,o iyonlar çözeltide kalmaz.” İlk hata nedir?

İlk hatayı göster

İlk hata: Eşit hacmi derişim ve iyon katsayılarını incelemeden eşdeğer miktar saymak.

Önce cVanalitik molleri ve proton/hidroksit katsayıları bulunur. Seyirci iyonların net denklemde sadeleşmesi çözeltiden yok olmaları değildir;yük ve madde bilançosunda kalırlar.

Çalışılmış güçlü modelde yalnız Ba(OH)₂başlangıcı0,002 molyerine0,003 mololsaydı ve son hacim yine80 mLkalsaydı ne değişirdi?

Baz6 mmolOH⁻,asit6 mmolH₃O⁺eşdeğeri verir;belirgin stokiyometrik artan kalmaz. Verilmiş25°Cideal güçlü/hidrolizsiz modelde yaklaşık nötrlük beklenir. İki iyon gerçekten yok olmaz;denge düzeyinde su katkısı vardır. Stokiyometrik0artık,pHlogaritmasına doğrudan konacak toplam iyon derişimi değildir;iyonların tümden yokluğu sonucu çıkarılmaz.

TEKRAR KARTLARI

Aklında kaldı mı?

M(OH)₂nin molünü neden doğrudan kuvvetli monoprotik asit molünden çıkarmayız?

Tam ayrışma modelinde bir molformülbirimi iki molOH⁻verir;H₃O⁺ileOH⁻1:1tüketilir. Önce aynı tepkime eşdeğerine çeviririz.

Eşdeğerlik ile pHnötrlüğü aynı koşul mudur?

Hayır. Eşdeğerlik tanımlanmış tepkimenin stoikiyometrik miktar koşuludur. Oluşan iyonların hidrolizi/kuvvet/sıcaklıkpHyi etkiler;zayıf asit/baz tuzunda otomatik7yazılmaz.

Kaynak ve kontrol durumu

Bu ders Hepnot için hazırlandı; üçüncü taraf soru kitabından soru veya görsel aktarılmadı. Bu, başka içerikle benzerlik olmadığının garantisi değildir.

Branş editörü incelemesi ve müfredat eşleştirmesi sürüyor; bu nedenle ders taslak olarak işaretlidir.

Müfredat için başvurulacak kaynak: MEB öğretim programları.