hepnotAtom ve iyonlarda tanecik sayıları
Konunun mantığı
Bir atom veya iyon sorusunda önce üç bilgiyi birbirinden ayır: atom numarası, kütle numarası ve yük. Atom numarası Z, proton sayısını verir. Kütle numarası A ise protonlarla nötronların toplamıdır. Bu nedenle nötron sayısını bulurken A değerinden Z değerini çıkarırsın; A değerini doğrudan nötron sayısı olarak yazmazsın.
Elektron sayısını bulmak için yükün işaretini koru. Proton ile elektron sayıları eşitse tanecik nötrdür. Proton sayısından elektron sayısını çıkardığında işaretli yük sayısını bulursun: q = p − e. Buradan e = Z − q elde edilir. Pozitif yük elektron eksikliğini, negatif yük elektron fazlalığını gösterir; işaret hesaplamanın bir parçasıdır.
Al³⁺ örneğinde Z = 13 olduğundan 13 proton vardır. A = 27 verildiği için nötron sayısı 27 − 13 = 14 olur. Nötr hâlde 13 elektron düşün. Üç elektron eksildiğinde 10 elektron kalır ve 13 − 10 = +3 kontrolü sağlanır. Aynı sonuca e = 13 − (+3) bağıntısıyla da ulaşırsın.
İyonun üstündeki artı işaretini proton ekleme emri gibi yorumlama. Burada ele alınan kimyasal iyonlaşmada çekirdekteki proton ve nötron sayıları değişmez; değişen elektron sayısıdır. Çekirdek tepkimesi anlatılıyorsa aynı varsayımı doğrudan kullanamazsın. Ayrıca tek taneciğin kütle numarası ile elementin ortalama atom kütlesini karıştırma. Son olarak bulduğun sayılarla hem A = p + n hem q = p − e ilişkisini yeniden kontrol et.
p = Z, n = A − Z, e = Z − q. q işaretli yük sayısıdır: +3 için üç elektron eksik, −2 için iki elektron fazla düşün. Kimyasal iyonlaşmada çekirdek değişmez. Sonucu p+n=A ve p−e=q ile kontrol et. Kütle numarası A, ortalama atom kütlesi değildir.
Adım adım bir örnek
Atom numarası 13, kütle numarası 27 olan Al³⁺ iyonunun p, n ve e sayılarını bulun.
İlişkiyle say
- p=13.
- n=27−13=14.
- e=13−(+3)=10.
Sınır: Verilen işaretli yük +3 tür.
Nötrden iyona geç
- Nötr Al için 13 proton ve 13 elektron düşün.
- +3 yük için üç elektron eksilmiştir: 10 elektron.
- Çekirdek değişmediği için 13 proton ve 14 nötron kalır.
Sınır: Burada yalnız kimyasal iyonlaşma ele alınıyor; çekirdek tepkimesi yok.
Neden +3 yük, proton sayısına üç eklemek anlamına gelmiyor?
Hatayı bul
Al³⁺ taneciğinde 13+3=16 proton vardır.
İlk hatayı göster
İlk hata: İyon yükü proton sayısına eklenmiş.
Z proton sayısını verir; kimyasal iyonlaşmada değişen elektron sayısıdır.
Proton sayısı aynı, nötron sayısı farklı iki atom ne bakımdan ayrılır?
Aynı elementin farklı izotoplarıdır; kütle numaraları farklıdır. Elektron sayısı ayrıca verilmelidir.
Dersin soruları
1Z=13, A=27 ve yükü +3 olan Al iyonunda sırasıyla proton, nötron, elektron sayıları hangisi?
Bu soruda hata mı var?2Z=8, A=18 ve yükü −2 olan O iyonunun p, n, e sayıları hangisi?
Bu soruda hata mı var?3Z=15 ve A=31 olan nötr P atomu bir elektron aldığında oluşan taneciğin p, n, e sayıları hangisi?
Bu soruda hata mı var?Kendini dene
Tüm soruları cevapla. Bitirince puanını ve zorlandığın noktaları göreceksin.
1Kurmaca bir iyonda 15 proton, 16 nötron ve 18 elektron sayılmıştır. Bu iyonun kütle numarası A ve işaretli yükü q hangisidir?
2Kurmaca bir kartta atom numaraları şöyle verilmiştir: Na 11, F 9, Mg 12, Cl 17, S 16, Ca 20, K 19. Hangi tanecik çiftinin elektron sayıları eşittir?
3Kurmaca bir kayıtta Na⁺ (Z = 11, A = 23) ve Mg²⁺ (Z = 12, A = 24) iyonları karşılaştırılıyor. Hangi karşılaştırma doğrudur?
4Kurmaca bir iyonun kütle numarası 39, nötron sayısı 20 ve elektron sayısı 18’dir. Bu iyonun işaretli yükü q hangisidir?
5Kurmaca bir element kartında ortalama atom kütlesi 6,94 yazılıdır. X1 taneciğinde 3 proton, 4 nötron, 2 elektron; X2 taneciğinde 3 proton, 3 nötron, 3 elektron bulunmuştur. Hangi değerlendirme doğrudur?
6Kurmaca bir kaynak kartında Cu için ortalama atom kütlesi 63,55 yazılıdır. Aynı kayıtta atom numarası 29, kütle numarası 65 olan bir Cu²⁺ iyonu inceleniyor. Bu iyonun nötron sayısı n ve elektron sayısı e hangisidir?
7Kurmaca öğrenci panosunda dört cümle vardır. I. Kimyasal iyonlaşmada çekirdekteki proton sayısı değişmez. II. Na⁺ oluşurken Na çekirdeğine bir proton eklenir. III. Cl⁻ oluşurken nötron sayısı bir artar. IV. Çekirdek tepkimesi anlatılıyorsa “çekirdek değişmez” varsayımı doğrudan kullanılamaz. Hangi seçenek doğru cümlelerin tümünü ve yalnızca onları verir?
8Kurmaca tabloda üç tanecik (p, n, e) olarak verilmiştir: K (6, 6, 8); L (6, 8, 8); M (6, 8, 6). Hangi seçenek doğrudur?
9Kurmaca bir X⁻ iyonunun kütle numarası 80, elektron sayısı 36’dır; kimyasal iyonlaşma söz konusudur. Atom numarası Z ve nötron sayısı n hangisidir?
10Kurmaca bir X²⁺ iyonunda 18 elektron vardır ve nötron sayısı proton sayısına eşittir. Bu iyonun kütle numarası A hangisidir?
Aklında kaldı mı?
Z ve A verilince nötron sayısı nasıl bulunur?
n=A−Z.
Negatif yüklü bir iyonda proton mu elektron mu fazladır?
Elektron fazladır; q=p−e negatiftir.
Kaynak ve kontrol durumu
Bu ders Hepnot için hazırlandı; üçüncü taraf soru kitabından soru veya görsel aktarılmadı. Bu, başka içerikle benzerlik olmadığının garantisi değildir.
Branş editörü incelemesi ve müfredat eşleştirmesi sürüyor; bu nedenle ders taslak olarak işaretlidir.
Müfredat için başvurulacak kaynak: MEB öğretim programları.