Ahlak felsefesine giriş: betimleme, değerlendirme ve sorumluluk

1Kurmaca bir apartman tutanağında dört cümle yazılıdır: (1) “Sakinlerin çoğu çöpü akşam çıkarıyor.” (2) “Çöp akşam çıkarılmalıdır.” (3) “Akşam çıkarılan çöp kapı önünde kokuya yol açıyor.” (4) “Çöpü sabaha bırakmak ilkesizliktir.” Cümleleri durum bildiren ve ölçüt koyan olarak hangi seçenek doğru ayırır?

2Kurmaca bir apartman yönetimi yazısında “Gece geç saatte müzik çalınmamalıdır” yazılıdır. Sakin Kaan “Bu cümle apartmanda gece müzik çalınmadığını bildirir” diyor. Sakin Leyla “Gece müzik çalındığı bilindiğine göre bu cümle yanlış bir bildirimdir” diyor. Betimsel ve normatif ifade ayrımını hangi değerlendirme korur?

3Kurmaca bir olayda Ada, arkadaşını zor durumda bırakmak niyetiyle verdiği sözü tutmayıp onun gizli bilgisini paylaşıyor. Sonuçta arkadaşının işi beklenmedik biçimde yolunda gidiyor. Üç dar kural tanımlıdır: K1 yalnız niyete, K2 yalnız gerçekleşen sonuca, K3 yalnız “verilen söz tutulur” ilkesine uygunluğa bakar. Bu kurallar gerçek etik sistemlerin tamamı değildir. Olay kurallara göre nasıl karşılaştırılır?

4Kurmaca iki öğretmenden Ela, öğrencilerini sınava hazırlamak amacıyla fazladan ödev veriyor; ödevlerin çokluğu öğrencileri bunaltıyor ve başarıyı düşürüyor. Fatih ise dalgınlıkla ödev veriyor, bu ödev öğrencilerin işine yarıyor. Değerlendirmede niyet, sonuç ve dayanılan ilke ayrı boyutlar olarak tutuluyor. Hangi yorum bu ayrımı korur?

5Kurmaca bir kütüphanede kapı alarmı bozulmuştur. Teknisyen Cem geçen hafta alarmı yanlış monte etmiştir; yanlış montajı bilip bilmediği bilinmemektedir. Çırak Dilan ise aldığı talimatla bir vidayı sıkmıştır. İkisi de alarmın bozulmasına nedensel olarak katkıda bulunmuştur. Ahlaki sorumluluk değerlendirmesi için hangi yaklaşım gerekçelidir?

6Kurmaca bir mağazada B, bir başkası tarafından itilerek raftan kırılgan bir vazoyu düşürmüştür. B vazonun düşmesine nedensel olarak katkıda bulunmuştur. B’nin ahlaki sorumluluğunu değerlendirmek için aşağıdakilerden hangi bilgi eksiktir?

7Kurmaca bir kulüpte Selin tartışmada çok sabırsız davranmıştır; arkadaşları bunun nedenlerinin (uykusuzluk, yoğun iş yükü) bulunduğunu söylüyor. Yönetici “Nedenleri bulunduğuna göre Selin’in davranışı için seçme ya da sorumluluk olanağından söz edilemez” diyor. Yöneticinin akıl yürütmesine dersle uyumlu eleştiri hangisidir?

8Kurmaca bir çekilişte Murat zarla bir kart seçmiş ve kartta yazan görevi üstlenmiştir; sonuç iyi olmuştur. Arkadaşı “Murat bu görevi özgürce seçti” diyor. Bir başkası “Bu sonucun nedenleri bulunduğuna göre Murat’ın seçme olanağı yoktu” diyor. Bu iki söz için hangi değerlendirme dersle uyumludur?

9Kurmaca bir tartışmada Güler sonuçlara bakan bir ölçütü savunuyor, Hasan ise niyete bakan bir ölçütü. Güler, Hasan’ın görüşünü “Hasan sonuçların hiç önemli olmadığını söylüyor” diye özetliyor. Hasan’ın söylediği ise “Niyet, değerlendirmenin bir boyutudur” cümlesidir. Özet ve tartışmanın nasıl sürdürüleceği için hangi yorum doğrudur?

10Kurmaca bir ders notunda öğrenci iki cümle yazmış: “Bu toplumda bu davranış yasaktır; bu yüzden etik açıdan tartışmaya gerek yoktur” ve “Felsefi etik yalnız belirli bir dinî öğretinin sözünü yineler.” Ders ise bir toplumun onayını araştırmanın betimsel, davranışın neden doğru olduğunu savunmanın ise gerekçe isteyen bir iş olduğunu; felsefi incelemenin farklı temellendirmeleri karşılaştırabildiğini söylüyor. Hangi değerlendirme dersle uyumludur?