hepnotOn iki aylık sıcaklık ve yağış dizisini birlikte okuma
Konunun mantığı
Sıcaklık–yağış gösterimini okumadan önce ay sırasını, dönemi, birimleri ve istatistik türünü belirle. Aylık ortalama sıcaklık°C, aylık toplam yağış veya aylık toplamların uzun dönem ortalaması mm cinsindedir; ikisi aynı eksen sayısı değildir. Uzun dönem bir grafik tek bir yılın her gününü veya gelecek ayın kesin değerini göstermez. Bu dersteki bütün diziler temsilî kurmaca öğretim verileridir; gerçek istasyon normali veya belirli ülke kaydı değildir.
On iki aylık yağış değeri aynı dönem ve aynı tanımdaysa yıllık temsilî toplam bunların toplamıdır. Aylık ortalama yağış düzeyini bulmak için12ye bölmek başka bir nicelik verir; bu bölümü yıllık toplam diye yazma. Mevsim payı için seçilen ayların toplamını bütün yıl toplamına böl; paydanın pozitif olması gerekir. Burada karşılaştırmalar için DJF=Aralık-Ocak-Şubat, MAM=Mart-Nisan-Mayıs, JJA=Haziran-Temmuz-Ağustos, SON=Eylül-Ekim-Kasım diye açık ay grupları kullanılır. DJF kuzeyde kış aylarıyla ilişkiliyken güneyde yaz aylarıdır; ay adını yarım küre bilgisi olmadan mevsim adı yerine geçirme.
Sıcaklık dizisinin en yüksek ayları ile yağışın yoğunlaştığı ayları yan yana incele. İkisi aynı dönemde veya farklı dönemlerde olabilir; daha sıcak aylarda daha az yağış bulunması yalnız bir örüntüdür. Bundan yağışı yalnız sıcaklığın belirlediği veya buharlaşmanın ölçülmüş olduğu çıkmaz. Aylık sıcaklık farkı önceki derste vardır; buradaki yeni görev farkı tekrar hesaplamak değil, yağış toplamı ve dağılımını sıcaklık zamanlamasıyla birlikte değerlendirmektir.
Aynı yıllık yağış toplamı aynı dağılım demek değildir. Bir dizide her ay eşit yağış, diğerinde birkaç ayda yoğunlaşma bulunabilir; toplam veya tek tepe ay bütün12aylık ilişkiyi temsil etmez. Sıcaklık yıllık döngüsü belirginse mevsim zamanlaması yarım küre hakkında koşullu ipucu sağlayabilir; zayıf veya düz örüntüden zorunlu yarım küre kararı çıkarma. Yalnız bu iki değişken kesin koordinat, tek iklim tipi, yükselti veya yağışın tek mekanizmasını belirlemez; bağlam ve ek ölçüler gerekir.
Bu derste eşit ay ağırlıklı sıcaklık indeksi açıkça istenirse I=(T1+…+T12)/12 kullanılır; bu bir öğretim tanımıdır. Gün sayıları farklı aylardaki günlük ortalamalardan takvim yılı ortalaması üretmek uygun gün ağırlıkları gerektirebilir; gerçek veri ürününün tanımı ve düzeltmeleri ayrıca okunur. Iyi gerçek günlük yıllık ortalamaya kendiliğinden eşitleme. Grafikte çizgi ve sütunların görsel yüksekliği de farklı ölçeklerde olabilir: eşit piksel boyu eşit fiziksel nicelik değildir. Burada henüz çizim yoktur; tam tablolar tüm soru verisini sağlar.
Önce ay/dönem/birim; sonra yıllık P toplamı, tanımlı ay grupları ve T zamanlaması. Eşit toplam aynı dağılım değildir. Eşit ay indeksi takvim ortalamasıyla otomatik aynı olmaz; kurmaca diziden kesin konum veya tek neden çıkmaz.
Adım adım bir örnek
Özgün kurmaca12aylık iklim öğretim dizisi; gerçek yer/dönem kaydı değildir. Ay sırası:Ocak,Şubat,Mart,Nisan,Mayıs,Haziran,Temmuz,Ağustos,Eylül,Ekim,Kasım,Aralık. T (°C):7; 8; 11; 15; 20; 25; 28; 27; 23; 17; 12; 8. P (mm):80; 65; 55; 40; 25; 10; 5; 10; 25; 50; 65; 90. DJF=Aralık-Ocak-Şubat, JJA=Haziran-Temmuz-Ağustos. Yıllık Pyi ve bu iki grubun yağışını sıcaklık zamanlamasıyla birlikte okuyun; kesin iklim adı istenmiyor.
Değişkenleri ve ay gruplarını ayrı topla
- On iki P toplamı520mm; DJF=90+80+65=235mm, JJA=10+5+10=25mm.
- Tnin yüksek ayları Haziran-Temmuz-Ağustos çevresindedir; bu grupta verilen yağış DJFden daha düşüktür.
- DJF payı235/520=47/104, JJA payı25/520=5/104tür. Bunlar yağış oranlarıdır; sıcaklık veya yağış olasılığı değildir.
Sınır: DJFye kış diyebilmek için yarım küre bağlamı gerekir. Örüntü kesin konum veya yalnız sıcaklığın yağışı belirlemesi demek değildir.
Bütün yılı dört ayrık ay grubuyla denetle
- MAM=55+40+25=120mm, SON=25+50+65=140mm.
- Dört toplam235+120+25+140=520mm; her ay yalnız bir grupta sayılır.
- JJA en sıcak dönemle çakışırken dört grup içinde en düşük yağışı taşır; bu ortak okuma yıllık toplamdan tek başına görülemez.
Sınır: Aynı verinin ikinci muhasebesidir; bağımsız gerçek istasyon doğrulaması veya genel iklim yasası değildir.
Aynı520mm her aya eşit dağıtılsaydı yıllık toplam değişmeden sıcak dönem–yağış ilişkisi nasıl farklı görünürdü?
Hatayı bul
Öğrenci “İki yerin yıllık yağışı600mm; öyleyse bütün mevsimler aynı yağışlıdır. Sıcaklık çizgisinin tepe yaptığı ay yağışın tek nedenini de gösterir” diyor. İlk çıkarım hataları nelerdir?
İlk hatayı göster
İlk hata: Eşit toplamı eşit aylık dağılım saymak ve iki dizinin zamanlamasını tek neden kanıtına çevirmek.
Ay veya tanımlı mevsim toplamlarını ayrı karşılaştır; toplamları eşit olsa da yoğunlaşmaları farklı olabilir. T/P örüntüsü nedensel tek açıklama değildir; nem kaynağı, dolaşım, arazi ve diğer koşullar için ek kanıt gerekir.
Çalışılmış dizide Tler sabit, yalnız Ocak80mm ile Temmuz5mm yağışları yer değiştirsin. Yıllık toplam, DJF ve JJA ne olur; sıcak dönemle ilişki aynı mı kalır?
Yıllık toplam520mm kalır. DJF235−80+5=160mm, JJA25−5+80=100mm olur. T dizisi değişmediğinden sıcak ayların zamanlaması aynı; fakat JJA yağış yoğunluğu artmıştır. Eşit yıllık toplam aynı mevsimsel örüntü değildir; kesin yeni iklim tipi adı atanmaz.
Dersin soruları
1Tamamen kurmaca12aylık T/P dizisi veriliyor. Ay sırası:Ocak,Şubat,Mart,Nisan,Mayıs,Haziran,Temmuz,Ağustos,Eylül,Ekim,Kasım,Aralık. T (°C):5; 6; 10; 15; 19; 23; 25; 24; 20; 15; 10; 6. P (mm):70; 60; 50; 45; 40; 30; 20; 25; 35; 45; 55; 65. JJA=Haziran-Temmuz-Ağustos. Sırasıyla yıllık yağış toplamı, JJA yağışı ve Tnin en yüksek olduğu ay hangisidir?
Bu soruda hata mı var?2Aşağıdaki kurmaca K ve L dizileri aynı tanımla hazırlanmış12aylık temsilî değerlerdir; gerçek konumları yoktur. Ay sırası:Ocak,Şubat,Mart,Nisan,Mayıs,Haziran,Temmuz,Ağustos,Eylül,Ekim,Kasım,Aralık. T (°C):23; 23; 23; 23; 23; 23; 23; 23; 23; 23; 23; 23. P (mm):50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50. Bu satırlar Kye aittir. Lnin T satırı da12ayın hepsinde23°C; P sırasıyla 10; 10; 20; 30; 50; 80; 100; 100; 80; 50; 40; 30mm. Hangi karşılaştırma desteklenir?
Bu soruda hata mı var?3Yalnız aritmetik temsil için kurulan özgün dizide Ay sırası:Ocak,Şubat,Mart,Nisan,Mayıs,Haziran,Temmuz,Ağustos,Eylül,Ekim,Kasım,Aralık. T (°C):21; 21; 22; 22; 23; 23; 23; 23; 22; 22; 21; 21. P (mm):50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50; 50. I,12aya EŞİT ağırlık veren sıcaklık indeksi olarak tanımlıdır. Aylar gerçek takvimde eşit günlü varsayılmıyor; günlük yıl ortalaması veya gerçek istasyon konumu verilmemiştir. Hangi kayıt doğrudur?
Bu soruda hata mı var?Kendini dene
Tüm soruları cevapla. Bitirince puanını ve zorlandığın noktaları göreceksin.
1Kurmaca bir istasyonun aylık yağışı (mm) Ocak’tan Aralık’a şöyledir: 90; 70; 60; 40; 30; 20; 10; 15; 35; 65; Kasım değeri okunamıyor; 80. Aynı tablodan bu istasyonun on iki aylık yıllık yağış toplamının 600 mm olduğu biliniyor. Kasım ayının yağışı kaç mm’dir?
2Kurmaca bir istasyonun aylık yağışı (mm), Ocak’tan Aralık’a: 60; 45; 45; 35; 30; 38; 20; 38; 30; 40; 44; 55. JJA=Haziran-Temmuz-Ağustos, DJF=Aralık-Ocak-Şubat olarak tanımlıdır. JJA yağışının yıllık toplam içindeki payı yaklaşık kaçtır?
3Kurmaca bir istasyonun aylık verileri Ocak’tan Aralık’a şöyledir. T (°C): −2; 0; 5; 11; 16; 20; 23; 22; 17; 11; 5; 0. P (mm): 20; 20; 30; 45; 60; 85; 90; 70; 45; 35; 30; 25. Bu tablo için hangi değerlendirme doğrudur?
4Kurmaca bir istasyonun aylık verileri Ocak’tan Aralık’a: T (°C): 8; 9; 12; 16; 20; 25; 28; 28; 24; 18; 13; 9. P (mm): 30; 25; 35; 50; 70; 40; 25; 30; 60; 85; 70; 40. DJF=Aralık-Ocak-Şubat, MAM=Mart-Nisan-Mayıs, JJA=Haziran-Temmuz-Ağustos, SON=Eylül-Ekim-Kasım olarak tanımlıdır. Yağışın en çok toplandığı ay grubu, bu grubun yıllık paylaşımı ve sıcaklık tepesiyle ilişkisi için hangisi doğrudur?
5Kurmaca bir istasyonun aylık ortalama sıcaklıkları (°C) Ocak’tan Kasım’a: 4; 6; 9; 14; 18; 23; 27; 26; 21; 15; 9. Aralık değeri okunamıyor. Eşit ay ağırlıklı indeks I=(T1+…+T12)/12 olarak tanımlıdır ve I=15°C bulunmuştur. Aralık ayının sıcaklığı kaç °C’dir?
6Kurmaca bir istasyonun aylık ortalama sıcaklıkları (°C) Ocak’tan Aralık’a: 4; 6; 9; 14; 18; 23; 27; 26; 21; 15; 9; 8. Eşit ay ağırlıklı indeks I=(T1+…+T12)/12 olarak tanımlıdır. Aylar takvim uzunluğunda alınarak ayrı bir hesapla gün ağırlıklı yıl ortalaması 15,05°C bulunmuştur. I kaçtır ve iki değer için hangisi doğrudur?
7Kurmaca bir istasyonun on iki aylık yağış toplamı 600 mm’dir; DJF=Aralık-Ocak-Şubat grubunda 300 mm, JJA=Haziran-Temmuz-Ağustos grubunda 60 mm yağış vardır. İstasyonun hangi yarım kürede olduğu bilinmemektedir. Bu bilgilerden hangi sonuç çıkar?
8Kurmaca bir istasyonun aylık verileri Ocak’tan Aralık’a: T (°C): 25; 24; 22; 19; 15; 12; 11; 12; 14; 17; 20; 23. P (mm): 15; 20; 35; 55; 80; 95; 100; 90; 60; 40; 25; 15. DJF yağışı 50 mm, JJA yağışı 285 mm’dir. Bu tablo için hangi değerlendirme savunulur?
9İki kurmaca istasyonun ay grubu yağış toplamları (mm) verilmiştir. W: DJF 300; MAM 270; JJA 90; SON 240 (yıllık 900). Z: DJF 80; MAM 120; JJA 150; SON 150 (yıllık 500). Bu tablodan hangi sonuç çıkarılabilir?
10Kurmaca iki istasyondan birinin raporunda “aylık yağış düzeyi ortalama 45 mm”, diğerinin raporunda “on iki aylık yıllık toplam 480 mm” yazıyor. Her iki rapor aynı dönemi ve tanımı kullanıyor. Bu iki rapor için hangi karşılaştırma doğrudur?
Aklında kaldı mı?
Yıllık toplam yağış aynıysa aylık veya mevsimlik dağılım da aynı mıdır?
Hayır. On iki parçanın toplamı eşitken parçalar farklı olabilir. Aynı tanımlı ay gruplarını ve toplam pozitifse yıl içindeki paylarını ayrı hesapla.
On iki aylık sıcaklığı12ye bölerek bulunan I ne zaman gerçek yıllık ortalamayla eşit sayılır?
I burada eşit ay ağırlıklı indeks olarak tanımlıdır. Gerçek yıllık veri ürününün tanımı/uygun ağırlıkları ayrıca doğrulanmadan eşit sayılmaz; günlerden hesapta ay uzunlukları önemlidir.
Kaynak ve kontrol durumu
Bu ders Hepnot için hazırlandı; üçüncü taraf soru kitabından soru veya görsel aktarılmadı. Bu, başka içerikle benzerlik olmadığının garantisi değildir.
Branş editörü incelemesi ve müfredat eşleştirmesi sürüyor; bu nedenle ders taslak olarak işaretlidir.
Müfredat için başvurulacak kaynak: MEB öğretim programları.